Bel ağrısı en sık karşılaşılan rahatsızlıkların başında gelmektedir ve belimizdeki çeşitli anatomik yapılardan kaynaklanan farklı nedenlere bağlı olarak ortaya çıkar. Bel bölgesi omurganın alt bölümünü kapsar ve beş adet omur, omurlar arasında bulunan ve disk adı verilen yapılar, kaslar ve yumuşak dokulardan oluşmaktadır.

Bel ağrısı iş gücü ve maddi kayba yol açan önemli bir sağlık sorunudur. Dünya nüfusunun yüzde 70 – 80’i yaşamlarının bir döneminde bel ağrısı çeker. Bel ağrısı, iş dünyasını ve toplumu etkileyen, maliyeti en yüksek sağlık sorunlarından biri olarak kabul edilmektedir. Ağırlık kaldırma gibi, çalışanın fiziksel gücü üzerinde veya uygunsuz bir pozisyonda çaba gerektiren fiziksel aktiviteler bel ağrısının önemli bir nedenidir.

Bel Bölgesinin Yapısal Özellikleri

Bel omurgasının en önemli görevi vücut yükünü taşımaktır. Bu görevin yerine getirilmesi için sağlıklı omurlar ve disklerin yanı sıra güçlü kaslara da ihtiyaç vardır. Başta bel, karın, kalça olmak üzere bel çevresindeki tüm kasların güçlü olması bu bölgeye daha az yük binmesine ve daha az zorlanmaya yol açacaktır.

Diskler omurları birbirinden ayıran ve üzerine binen yükü emen yumuşak kıvamlı yastıkçıklardır. Her birinin çekirdek bölümü jel kıvamında olup, daha kalın liflerden oluşan bir dış halka ile sarılmıştır. Diskin çekirdeğinin içindeki sıvı, disklerin öne ve arkaya kaymasını, bu şekilde bel omurgasının eğilmesini ve hareket etmesini sağlar.

Çok az sayıda hastada disklerin dış kılıfının yırtılması ile ortadaki çekirdeğin dışarı doğru fıtıklaşıp bası yapması (bel fıtığı) ya da omurlar arası eklemlerin kireçlenmesi sonucu sinirlerin ya da omurganın sıkışmasının bel ağrısına yol açtığı söylenebilir.

Bel Ağrısının Nedenleri Nelerdir?

Bel ağrılı olguların yüzde 90’ının nedeni mekaniktir. Bel ağrısı; kas, bağ gibi yumuşak dokuların zorlanması gibi basit ve geçici sebeplere bağlı olabileceği gibi, omurlar ve disklerin hastalıkları gibi daha önemli ve tedavi gerektiren nedenlerden de kaynaklanabilir.

Kötü duruş ve egzersiz eksikliği:

  1. Uzun süre aynı pozisyonda durmak beli zorlar ve zedelenmeye yatkın hale getirir.
  2. Belin incinmesi, kas spazmı: Eğilmek, ağır bir yük kaldırmak, atlamak, vs. aktivitelerde bel kaslarının veya destek dokuların aşırı gerilmesi veya kopması ile ortaya çıkar.
  3. Bel fıtığı: Anormal yüklenme veya hareket sonucu her iki bel omuru arasındaki diskin yumuşak yapıda olan orta kısmının baskı sonucu şişip sinir uçlarına baskı yapması sonucu ortaya çıkar. Şiddetli ağrıya ve hareket edememeye neden olur. Ağrı, bacağın ön kısmına veya tüm bacağa yayılarak siyatik şikâyetine sebep olur. Özellikle öne doğru eğilme ağrıyı arttırır. Genellikle yatak istirahati yeterlidir ancak sinir basısı uzun süre devam ederse bacakta duyu kaybı, his kusuru, reflekslerde azalma ve idrar tutamama şikâyetleri ortaya çıkabilir.
  4. Kireçlenme (Osteoartrit): Yaşlanmanın bir parçası olarak kaçınılmaz bir olaydır. Osteoartrit, omurları, diskleri ve diğer yapıları değişik derecelerde etkileyerek omurilik kanalında daralmalar ve omurga yapılarında ağrı oluşturan irite edici çıkıntılar oluşturabilir. Uzun yol yürümede bacaklarda ağrı, uyuşukluk şeklinde ortaya çıkar.
  5. Gerilim ve günlük yaşantımızdaki stresler: Bunlar bel ağrısında önemli rol oynamaktadırlar. Ekonomik endişeler, aile baskısı ve yorgunluk belimizde spazmlara yol açan olaylara sebep olabilmektedir. Yaşantımızdaki stres faktörlerini kabul etmek, anlamak ve onları çözülebilir hale getirmekle bel ağrılarıyla daha iyi başa çıkılabilir ve sağlıklı bir bele sahip olabiliriz.
  6. Omurlarda kayma (Spondiloliztezis) ya da şekil bozuklukları: Omurların birbiri üzerinden kayarak normal yapılarının bozulması ve omurilik ve sinirlerin baskı altında kalması sonucu da bel ağrısı ortaya çıkabilir. Bu tür rahatsızlığı olanlarda ağrı hareketle ve yürüme ile artar. Ayrıca omurlardaki eğriliklerde de (skolyoz, kifoz, vs.) bel ağrısı sebebi olabilir.

Bel ağrılarının çok küçük bir kısmı romatizmal hastalıklara, bazı enfeksiyon hastalıklarına, karın içindeki organların hastalıklarına ya da tümörlere bağlı olabilir. İleri tetkik ve tedavi gerektiren bel ağrısı türleri:

  1. Uzayan ve şiddeti artan ağrı.
  2. Bel ağrısına eşlik eden ve kısa zamanda gerilemeyen hatta artan sinir basısı bulguları (Bacakta uyuşma, his kusuru, kas güçsüzlüğü, idrar kaçırma, vs.).
  3. Günlük işleri yapmayı engelleyen ağrı.
  4. Özellikle geceleri olan ya da sabah bel hareketlerinde tutukluk ile birlikte olan ancak hareketle geçen ağrı.
  5. Ateş, kilo kaybı, bel bölgesine bası uygulandığında belirginleşen hassasiyetle birlikte görülen ağrı.

Bu rahatsızlıklarla karşılaşıldığında mutlaka bir omurga cerrahına görünmek gerekir.

Bel Ağrısı Tedavi Edilebilir mi?

Bel ağrısının nedeni ne olursa olsun bu ağrıyı hafifletmek ya da önlemek mümkündür. Bel ağrısı olan hastaların yüzde 50’den fazlası bir haftada, yüzde 90’dan fazlası sekiz haftada iyileşmektedir. Sadece yüzde 7 – 10 kadarının şikâyetleri altı aydan daha uzun sürmektedir.

Bel ağrısına yol açan nedenler belirlendikten sonra nedene yönelik girişimler dışında günlük yaşamda belin nasıl kullanılacağının öğrenilmesi tedavinin ve ileriye yönelik korumanın en önemli kısmını oluşturur. Ağrının şiddetli olduğu dönemlerde ağrı kesici ve kas gevşetici ilaçlar yarar sağlayabilir. Zannedilenin aksine ağrı nedeni ile hareket kısıtlamak ve uzun süre istirahat etmek ağrının uzamasına neden olabilmektedir. Bu nedenle 3 günü aşan istirahat önerilmemekte ve hastaların bir an önce aktif yaşama dönmeleri tercih edilmektedir.

Bel ağrılarının çok sık tekrarlayabildiği göz önüne alındığında asıl tedaviyi belin doğru kullanılmasının öğrenilmesi ve düzenli egzersiz yapılması oluşturmaktadır. Ailevi ve mesleki mutsuzluğun çok sık görülen bir bel ağrısı nedeni olduğu ve özellikle ağrının sürekliliğine yol açtığı da unutulmamalıdır.